«بانوان ایرانی همراه شوهرانشان مسلح به جنگ می‌روند و شریک سرنوشت ایشان می‌شوند. مانند مردان می‌جنگند، بدان‌گونه که آمازون‌های روزگار باستان نیز در جنگ چنین هنرنمایی‌هایی می‌کردند.»

آنچه خواندید روایتی متفاوت از نقش زنان در خلال جنگ چالدران بود. روایتی که مجابم کرد تا بیش از پیش دیگر منابع موثق و قابل ارجاع را مرور کنم تا بلکه صحت و سقم آن مشخص شود؛ افسوس که اکثر قریب به اتفاق منابع از جمله تاریخ حبیب‌السیر فی اخبار البشر، احسن‌التواریخ، تکمله‌الاخبار، تاریخ عالم‌آرای عباسی و… اندک اشاره‌ای به آن نداشتند.

هر چند می‌توان مفروض را بر نادرستی و تحریف و حتی عدم حادث شدن آن گذاشت، اما وجود چنین سندی با تمامی کم و کاستی‌ها اعجاب‌آور و کمی شبهه‌برانگیز است. به باور سیمون دوبووار جنسی که بارور می‌شود چون امکان به خطر انداختن و کشتن ندارد، نمی‌تواند جنس برتر باشد؛ اما این بار هم که توانایی کشتن پیدا کرد کماکان ناپدیدار باقی ماند. گویی صرف حضور و تغییر نقش کفایت نمی‌کند تا اندکی تاریخ زن‌ورانه روایت شود.

سلطه عقل مذکر محدود به حکایت دختران قوچان و انقلاب و جنگ نیست؛ دائماً در حال تولید و بازتولید است. حتی در گستره‌ی نظام دانش، قدرتی هژمونی یافته که نقش تاریخی زنان به مثابه قلب نامرئی را به حاشیه می‌راند و محذوف می‌کند.

حال شما نیز چنان من بر فراز سنگ قبرها قدم بزنید و نظاره‌گر تجزیه ذره‌ذره باقی‌مانده‌هایی باشید که پیشتر و امروز از جهان زندگان و مردگان مصادره و حذف می‌شود و ما را تا سرحد ممکن از خود بیگانه می‌سازد و در نهایت با حافظه‌ای مخدوش و در تاریخی تاتاریخ رها می‌کند.

شهیدگاه نه امری باستان‌شناسانه و نه گورنگاری صفحات و گورستانش، بلکه پیام‌آور میدان نبردی است که فراتر از تلاقی مرگ و زندگی و فراتر از مکاشفه‌ای کنجکاوانه در آنچه بر این سرزمین گذشته است عمل می‌کند. شهیدگاه مداخله‌ای تشکیک‌آمیز چنان بسیاری از پروژه‌های این‌چنین است برای از نو خواندن و از نو نگریستن به بسیاری از وقایعی است که تا اکنون محلی از اعراب نداشتند و آن‌چنان بر طبل تک‌صدایی پیچیده در هاله مقدس «هر چه می‌گویم حقیقت است» می‌کوبیدند که چنان سدی آهنین ناشکستنی بازنمایی می‌شدند.

چه بسا خوش‌بینانه بتوان با ایستادن بر لحظاتی از این قبیل، صوت بسیاری از صداهای ناشنیده شد؛ هر چند که شکستن چنین سدی نیازمند عزم جمعی باشد.