ابقا و الغا
ابقا و الغا
۲۰ مهر ۱۳۹۷
ابقا و الغا
در دو دهۀ اخیر مفهوم هگلی “Aufhebung” در ادبیات بایگانی توسعه یافته است.Aufhebung هم به معنای ابقا است و هم الغاCancellation and Preservation )* ( برمیگزیند،کنار میگذارد،غث و سمین میکند.عموماً این مفهوم در انگلیسی به “sublation” ترجمه میشود که بر هر دو صورت ابقا و الغا ناظر است . از آنجا که جنبه های مثبتِ کهنه در نو حفظ میشود و بقایایی از قبل در آن میماند، میتوان گفت Aufhebung برگذشتن، عبور از یک وضع به وضع دیگر و پشت سرگذاشتن وضعیت قبلی است بدون آنکه کل وضع قبلی را رّد کند یا کنار بگذارد. والترکاوفمن این مفهوم دوگانه را ساده توضیح میدهد: (چیزی از طبقه به پایین میافتد.ممکن است ما آن را برگردانیم تا حفظ شود با این کار آن را وارد سطح دیگری کرده ایم که کاملا لغو نشده اما به گذشته اش نیز چندان مرتبط نیست.) این ویژگی ها سبب میشود بایگانی خود ارجاع باشد و با بیرون از خود چندان قرابتی نداشته باشد.
بایگانی و حراست از اسناد به عهدۀ نهاد است اما کار نهاد تنها انباشت و حراست نیست؛ اسناد با ابقا و الغای نهاد تفسیر میشوند و در حال حضور میابند.بایگانی ها برخلاف تصور رایج،اسناد و مدارکی مرده در یک موزۀ خاطرات نیستند؛ شما ممکن است در مواجهه با آنها احساس خشم، نفرت یا همدلی کنید. نهاد تصمیم میگیرد چه وقت و به چه میزان اسناد را در دسترس شهروندان قرار دهد،منتشر و تفسیر کند و به آن هویت ببخشد.خیل نگهبانان،راهروهای تودرتو، پوشه ها،کدها، دستکشها، محلول های شیمیایی، آیین و جزآن یادآور میشود این مواد تاریخی اند و باید نجات یابند و نباید به دست شهروندان، محققان و هنرمندان آلوده شوند مگر به اجازۀ آنها و همسو با اهدافشان. نهاد متذکر میشود هر تکه کاغذ باید به محل دقیق و تعیین شده بازگردد گرچه نظر شما دربارۀ محل دقیقش جز این باشد.هر نهاد اسناد را از دیدگاه خود ابقا و الغا می کند و تفسیر خود را از آن بدست میدهد و خشونت بخشی از ساختمان بایگانی و تفسیر است.الغای اسناد چند صورت دارد: گاهی بنا به ضرورتی که برای نهاد ایجاد میشود کاملا از بین میرود، گاهی برای وضوح بیشتر از هم تمیز داده میشود و گاهی پیش از آنکه به تاریخ تبدیل شود تنها به عنوان سپرده گذاری در گذشته فرو میمیرد. انحصار طلبی نهاد در بایگانی،سپاه نگهبانان، ابقا و الغای پنهان اسناد و تعریف هویتی برساخته برای اسناد و شهروندان، خشم، تردید و بدگمانی شهروندان به بایگانی را برمیانگیزاند وآنها را با نهاد رو در رو میکند.از این رو تب بایگانی) (Archive Feverدر تقابل با بایگانی_خاصه درخاورمیانه که جنگ،کودتا،بی ثباتی و هویتی که مدام برهم میریزد، بخشی از زندگی شهروندان شده است_ به وجود می آید
تصور رایج ،تب بایگانی را رد منطق بایگانی میداند.تب بایگانی اساسنامۀ بایگانی سنتی را به رسمیت نمیشناسد و مدل جدید بایگانی را خارج از قلعۀ نهاد، پی میگیرد. تب بایگانی داده ها و اسناد را بخشی از هویتش و دسترسی به آن و به اشتراک گذاشتنش را حق خودش میداند.این جریان خواهان بازنگری داده ها و تصحیحشان است،داده ها و اطلاعاتی که مربوط به خودشان است و نباید در تملک نهاد باشد. تب بایگانی دور نگه داشتن اسناد از آنها برای دهه ها را نقض حقوق شهروندی میداند.
نحوۀ بایگانی به شیوۀ جدید ما را متقاعد نمیکند که تب بایگانی رد منطق بایگانی باشد چرا که از همان ساز و کار پیروی میکند:(جمعآوری میکند،ابقا و الغا میکند و بنا به ضرورت افشا میکند. گرچه بایگانی و تب بایگانی در تقابل اند،از یک منطق پیروی میکنند.تب بایگانی بر خلاف برخی از تفسیرها کم تقصیر تر از بایگانی نیست.افشای اطلاعات برای آگاهی بخشیدن مردم که یکی از اشکال تب بایگانی است،تفسیری است نو از منظر تب بایگانی که تلاش میکند به جایگزینی برای بایگانی تبدیل شود.
آنچه آورده شد الفبای بایگانی است.مباحث مرتبط با بایگانی بسیار گسترده اند و در هر سرزمینی رویکردهای متفاوتی به آن میشود.بطور مثال یادبودهای آگاهی و بیداری وجدان در آلمان،بایگانیهای پسا استعماری یا رویکرد هنرمندان فلسطینی به بایگانی، هر کدام،مجزا و به تفصیل قابل بررسی است اما بایگانی در ایران نه آنقدر گسترده است و نه چندان مورد تحقیق و بررسی قرار گرفته که بتوان از آن به عنوان یک سرفصل نام برد.تا به امروز به غیر از دو ترجمۀ مستقل دربارۀ فلسفه بایگانی و مقالات مرتبط با انسانشناسی، چیز بیشتری وجود ندارد و عموما رویکرد هنرمندان معاصر ایرانی به بایگانی نیز شخصی است و نمیتوان از آن به عنوان یک جریان یاد کرد. این سرزمین مدام دستخوش طوفانها و تندبادها بوده است،کودتا،اصلاحاتارضی،انقلاب،جنگ،دوم خرداد و تحریم های گسترده که ذیل هرکدامشان هم حوادثی دیگر قرار میگیرد . در این خیل حادثه بازیابی هویتمان دشوار میشود و این نیاز ما را به بایگانیهای گسترده بیشتر میکند چرا که بایگانی ها به ما کمک می کنند تا هویت خود را باز شناسیم. بایگانیهایی به غیر از بایگانیهای حکومت که از منظر خود تفسیر میکند و هویت میبخشد. حافظه جمعی ما عموما همان چیزی است که حکومت میخواهد، حکومت به روش خود ابقا و الغا میکند، آنچه را که میخواهد حفظ میکند و آنچه را که نمیخواهد لغو میکند و یادبودها و سازه های شهری را بر حسب ایدئولوژی خود میسازد. در برابر این قرائت رسمی از وقایع یک پاسخ مهم وجود دارد: تب بایگانی.
ابقا و الغا پروژه ایاست بینارشته ای که هم به مثابه رسانه است و هم موضوع. ابقا و الغا مقدمه ایاست بر بایگانی، بستریاست برای مباحثه و گفتُگو، شناخت مرز بایگانی است با نوستالژی_چه که در ایران این دو موضوع با هم خَلط می شوند_ قرائتی متفاوت است از خوانش رسمی حکومت به رویدادهای تاریخی ایران که به قدر وسع میکوشد به مباحث شاخص بایگانی بپردازد.
Aufhebung* را تصعید و حل و رفع نیز ترجمه کرده اند.
مهر ۱۳۹۷




























